Werknemer of zelfstandige

Verschil tussen werknemer en zelfstandige

Je bent werknemer wanneer je in ruil voor een loon arbeid verricht voor een werkgever die gezag over je uitoefent. Dit wil zeggen dat je werkgever een leidende rol opneemt door te bepalen waar, wanneer en hoe je werkt en hierop toezicht kan uitoefenen. Om te kunnen spreken over een arbeidsovereenkomst als werknemer moet er sprake zijn van arbeid, loon en de uitoefening van gezag door een werkgever.

Je bent zelfstandig als je een beroepsbezigheid uitoefent die een inkomen oplevert, je geen gezagsrelatie hebt met een werkgever en ook niet het statuut van ambtenaar hebt. Meestal werk je in opdracht voor een bepaald resultaat tegen een bepaalde prijs, op basis van een aannemingsovereenkomst met opdrachtgevers.

Vermoedens van het statuut

In sommige gevallen bepaalt de wet je statuut op basis van de aard van het werk.

Zo ben je voor het arbeidsrecht werknemer wanneer je werkt als onder meer:

  • uitzendkracht,
  • handelsvertegenwoordiger,
  • apotheker,
  • betaalde sportbeoefenaar, of
  • student.

Bij de behandeling van jouw sociale zekerheid wordt met dit arbeidsrechtelijk statuut als werknemer rekening gehouden.

Voor het socialezekerheidsrecht ben je werknemer wanneer je werkt als onder meer:

  • artiest of kunstenaar in opdracht tegen betaling van een loon,
  • chauffeur van goederen met andermans voertuig,
  • chauffeur van personen met andermans voertuig,
  • taxibestuurder met andermans voertuig.

Soms is het toegelaten om het bewijs te leveren dat je toch niet als werknemer beschouwd kan worden.

Wanneer je een mandaat hebt in een Belgische vennootschap of vereniging word je vermoed een zelfstandige te zijn. Ook in dit geval is het toegelaten om het bewijs te leveren dat je niet als een zelfstandige beschouwd kan worden.

Twijfel over je statuut

Soms stemt de feitelijke uitvoering van je arbeidsrelatie niet overeen met je gekozen statuut als werknemer of zelfstandige. In dat geval kan er een herkwalificatie gebeuren door een rechter, een bevoegde instelling voor sociale zekerheid of de administratieve commissie voor de regeling van de arbeidsrelaties.

Zo’n herkwalificatie kan enkel gebeuren op basis van een uitgebreide beoordeling van verschillende bepalende elementen in de arbeidsverhouding.  

Bij het begin van een beroepsactiviteit als zelfstandige kan jij, je contractspartij of de twee partijen samen in geval van twijfel vragen om een beoordeling door de administratieve commissie voor de regeling van de arbeidsrelatie. Dit moet gebeuren op het ogenblik van je inschrijving bij een socialeverzekeringskas voor zelfstandigen of binnen de termijn van 1 jaar na het begin van de arbeidsrelatie.

Waarmee wordt rekening gehouden in geval van twijfel?

Afhankelijk van de tewerkstellingssituatie waarin verschillende criteria aan bod komen, wordt rekening gehouden met:

  • de wil van de partijen in de overeenkomst,
  • de vrijheid van organisatie van de werktijd,
  • de vrijheid van organisatie van het werk, en
  • de mogelijkheid om hiërarchische controle uit te oefenen.

In de volgende activiteitssectoren bestaan een aantal aanvullende sectorspecifieke criteria. Aan de hand van een beoordeling van die criteria kan er een vermoeden van het statuut ingeroepen worden in:

  • de bouwsector,
  • de bewakingssector,
  • de transportsector,
  • de schoonmaaksector, of
  • de land- en tuinbouwsector.

Het is wel mogelijk om een tegenbewijs te leveren om het vermoeden niet te doen toepassen.

Bij de beoordeling van een situatie spelen volgende elementen in ieder geval geen rol:

  • de titel van de overeenkomst,
  • de inschrijving bij de sociale zekerheid als werknemer of zelfstandige,
  • de inschrijving als onderneming bij de Kruispuntbank voor Ondernemingen,
  • de inschrijving bij de administratie van de BTW, en
  • de wijze van aangifte van inkomsten op fiscaal vlak.